Stromae: zanger, kunstenaar, trendsetter, icoon.

Rock Wechter 2014. Na vier dagen feest is het tijd voor de grote afsluiting. Werchter, een dorp in België, is met het Rock Werchter festival al veertig jaar lang gedurende vier dagen lang in het jaar even het muzikale middelpunt van de wereld. Bezoekers van over de hele wereld gooien dan alle remmen los bij nieuwe acts en bands van de gevestigde orde. Samen met mijn vaste festival compagnon Myron Warta heb ik kennis gemaakt met drie Britse relschoppers uit Glastonbury. Gedurende het festival, blijft er maar een vraag terug komen: hoe kan het dat ene Stromae (in Engeland alleen bekend als ‘die zanger van Alors en Dance’) het festival afsluit. Niet Metallica, niet Kings of Leon en ook niet Pearl Jam sluiten het festival af: de Belgische Paul van Haver heeft deze eer. Waarom de keuze naar ons inzicht terecht is, hebben we toen niet uit kunnen leggen. Met z’n allen (zij het in opgesplitste vorm) hebben we de afsluiting vol verbazing ervaren. Een jaar later doe ik met dit artikel een definitieve poging om het fenomeen uit België te kunnen verklaren.

Paul van Haver komt op 12 maart 1985 in Brussel ter wereld. Zijn moeder is een van oorsprong Vlaamse vrouw uit Dendermonde, en zijn vader is een Rwandese architect welke tussen het Afrikaanse continent en België heen en weer pendelt. Paul is door zijn vader nooit erkend als zoon, en heeft hem maar een paar keer ontmoet. Als zijn vader tijdens de genocide van Rwanda overlijdt, is het moeder Marie die de volledige opvoeding op zich neemt. In de gezinssamenstelling waarin Paul en zijn drie broers en zus opgroeien is geen ruimte voor luxe. Het huis waar Stromae zijn jeugd heeft doorgebracht bevindt zich tussen het Koninklijk Domein en de Rue Marie-Christine, in een buurt waar vrouwen in boerka, Congolezen, oudere Belgen en Marokkanen proberen samen te leven.

Met een enigszins onrustige jeugd in het achterhoofd, is het niet verbazingwekkend dat de school carrière van Paul niet bepaald gestaag en rustig verloopt. Bij zowel zijn basis en middelbare school is Paul snel afgeleid, speelt hij graag de clown en legt hij zich erop toe om zich zo weinig mogelijk in te spannen. Als hij in de derde klas zijn school op dusdanig grote schaal verprutst, ziet zijn moeder geen andere uitweg dan haar zoon naar een internaat te sturen. Zo komt de vijftienjarige Paul terecht bij de Jezuïeten, in het internaat Sint-Paul. Deze stijve plek (welke door Paul als een gevangenis wordt gezien) zal paradoxaal genoeg de plek zijn waar Paul zijn bestemming zal vinden.

image

Volgens het principe dat in de zwaarst beveiligde gevangenissen de meest geslaagde opstanden worden uitgedacht, ontdekt de jonge Paul namelijk bij de Jezuïeten de rap muziek. Hij leert in het internaat Jean-Didier kennen, en samen met Jean-Didier ontdekt hij de kunst van het componeren en teksten schrijven. Rond zijn zestiende begint Paul met klassieke rap, geheel volgens de regels van het genre. Hij richt als eerste de groep Suspicion op met rapper J.E.D.I. (het pseudoniem van Jean-Didier) en bedenkt voor zichzelf de naam ‘Opsmaestro’. Als hij erachter komt dat die naam al in gebruik is, kort hij deze in tot ‘Stromae’. Dit pseudoniem is verlan van het Franse woord ‘Maestro’ (ceremoniemeester) en is vanaf dat moment Pauls artiestennaam geworden. Ook als de groep Suspicion stopt, gaat Paul solo verder als Stromae. Als hij zijn eindexamendiploma op zak heeft, besluit Stromae een opleiding als geluidstechnicus aan het Brusselse Institut National de Radioelectricite et de Cinematographie (INRA) te volgen. Tegelijkertijd verdient hij zijn zakcentje bij een bistro, een hamburger-zaak en een aantal Brusselse clubs.

In 2008 neemt de carrière van Stromae een nieuwe wending. Door zijn samenwerking met onder meer de Frans-Antilliaanse rapper Kery James begint hij erkenning te krijgen voor zijn talent als tekstschrijver. Daarnaast brengt hij vernieuwing met ‘De lessen van Stromae’, een videoreeks op het internet. Deze successen hebben tot gevolg dat Stromae een contract tekent bij Universal Music France en er in 2010 zijn single ‘ Alors en Dance’ uitbrengt. Dit is het begin van een ware aardschok: wereldwijd worden er meer dan 3 miljoen exemplaren van verkocht, en het nummer belandt in veel landen bovenaan in de hitlijsten. Cheese, Stromae’s debuut-album uit hetzelfde jaar) is een voortzetting van Stromae’s succes.

image

Deze aardschok krijgt in 2013 aan de hand van een tweedelige mokerslag een vervolg. In de maand mei kondigt Stromae een nieuwe plaat aan en primeurt hij in mei het nummer en diens bijbehorende videoclip van Papaoutai. Het nummer ontvangt veel positieve reacties, maar deze berichten krijgen tegengas door geruchten dat het niet goed met Stromae gaat. Een heleboel mensen zijn Stromae in staat van verwarring tegengekomen, terwijl hij rondzwerft door de straten van Brussel. In plaats van deze negativiteit te ontkrachten, oogt Stromae in het eerstvolgende interview hevig onder invloed van drank en andere verdovende middelen. De clip die twee dagen na het interview verschijnt, geeft het definitieve antwoord op Stromae’s geestelijke gesteldheid: het blijkt om een enscenering te gaan voor het nummer ‘Formidable’. Deze gewaagde maar uiterst succesvolle publiciteitstunt zet Stromae nog meer in de spotlights. Als het album Racine Carree verschijnt is de naam van Stromae definitief. Het album neemt de luisteraar mee op een muzikale reis, me een bijzondere mix van genres. Er worden veel zaken aangehaald ( kanker, de global warming, racisme, homofobie) op een manier die nog nooit eerder vertoond is. Dans, muziek, film, mode, kunst: alles komt samen op dit album en in de personificatie van Stromae. Er zitten geen grenzen aan het succes van deze artiest: de verkoopcijfers zijn ongekend, elk festival wil hem hebben en Amerika roept ook om zijn creatieve uitspattingen. En dit alles voor een artiest die zijn teksten in het Frans (en niet in het vele malen toegankelijkere Engels) brengt.

image

Om het succes te verklaren van deze artiest, moeten we verder kijken dan alleen de tekst. Hoewel het Frans geen lingua franca is, bewijst Stromae dat in combinatie met het juiste beeld, elk verhaal universeel en daardoor wereldwijd te begrijpen is. Om dit gegeven te bewijzen, zijn hieronder vijf nummers aan de hand van de bijbehorende videoclip uitgelicht:

1.Alors en Dance: vertelt over het stressvolle bestaan van een kantoorklerk die een uitlaatklep zoekt. Als hij thuiskomt en zijn vrouw hem verlaat, wordt hij door een man meegenomen naar een bar. Daar weet hij zelf de sfeer naar zijn hand te zetten, met een onverwachte uitsmijter als gevolg.
2.Papaoutai: Stromae vertelt in dit liedje over de afwezigheid van een vaderfiguur. Het woord Papaoutai is een woordspelling van de zin Papa ou t’es? (papa waar ben je). In de clip speelt Stromae de clip van een afwezige vader.Zijn zoon doet vergeefse pogingen hem tot leven te wekken, maar wat het jongetje ook doet: zijn vader toont geen enkele vorm van emotie of beweging. Deze enscenering staat symbool voor het onbehagen van het jongetje en zijn wanhopige behoefte aan aandacht. Het einde van de clip laat zien wat verwaarlozing met een kind kan doen: de jongen bevriest op zijn beurt tot een levenloze pop. Verlies van identiteit, eenzaamheid, afwijzing, alle trauma’s van een in de steek gelaten kind passeren de revue.

3.Formidable: in dit nummer vertelt Stromae over de relatiebreuk van een jongen die zojuist is gedumpt, omdat hij zich niet gedraagt zoals het hoort. Hij is een fort minable: een grote sukkel. In de clip zwalkt Stromae over straat, spuwt zijn gal, spreekt een vrouw aan op straat en maakt zijn kersverse vrijgezellenstatus wereldkundig nadat hij zijn verdriet heeft proberen te verdrinken.

4.Tous les memes: met zijn geheel eigen gevoel voor humor ontrafelt de zanger gevoelsconflicten tussen mannen en vrouwen door een stel ten tonele te voeren waarvan hij de spreekbuis is. De man (Paul) is een macho’tje. De vrouw (Andrea) zit slecht in haar vel en is diep teleurgesteld in hun relatie. Stromae herinnert de kijker eraan dat de kritiek van beiden altijd op hetzelfde neerkomt: mannen verwijten hun vrouw dat ze nooit tevreden is en vrouwen klagen over de onverbeterlijke ontrouw van hun man.

5.Quand C’est?: tot zover is dit Stromae’s magnum opus, wat betreft de combinatie van vorm en diepgang. In een lege theaterzaal danst en beweegt Stromae op een toneel. Geen enkele vreugde is te herkennen, en de keuze voor het filmen in zwart-wit bevestigt de grillige stemming. Met ijzige stem spreekt Stromae de ziekte kanker toe, welke hem zowel persoonlijk raakt (jullie grepen eerst naar mijn moeder), en gericht op de gehele maatschappij (de voorlichting op sigaretten pakjes werkt niet). Al dansend probeert hij de tentakels (symbolisch voor de ziekte zelf) te ontwijken, maar ook Stromae ontkomt er niet aan: hij wordt samen met vele anderen meegesleurd en verdwijnt in de vergetelheid.

Als je als luisteraar en beeldanalyticus al het werk van Stromae naast elkaar legt, is hetgeen wat direct opvalt de veelzijdigheid. Met de rap als eerste leerschool, is Stromae zich duidelijk hoorbaar gaan verdiepen in het Franse chanson en elektronische muziek. Dankzij zij Rwandese herkomst wordt hij ook beïnvloed door de Afrikaanse cultuur. De muziek waar Rwandezen naar luisteren en op dansen is Rumba: een muziekgenre waarbij de klank van woorden belangrijker is dan de diepgang van de tekst. Vorm en stijl zijn zaken waar zowel in zijn muziek als in zijn kleding veel aandacht aan wordt besteed. Echter, hij valt ook op door de diepgang in zijn teksten. Waar platenmaatschappijen doorgaans verlangen dat de artiesten blijmoedige nummers maken met feestelijke clips, neemt Stromae zijn publiek graag op de hak met rake waarnemingen over het menselijke bestaan en onze samenleving. De teksten van Stromae zouden ons ook raken als ze a capella worden voorgedragen, zoals bij een poetry slam. Zijn muziek, die voor het grootste gedeelte op de computer is gemaakt, dient ter ondersteuning en aankleding van zijn teksten en hun inhoud. Zijn kracht ligt in de manier waarop hij zijn liedjes componeert en construeert en in de uitvoering daarvan. Als iemand anders zijn teksten ten gehore zou brengen, levert dat niet dezelfde emoties op. Stromae is in staat om zijn teksten te vertolken tot het pijn doet.

‘Iedereen weet hoe je kinderen maakt, maar niemand weet hoe je papa’s maakt’

-Stromae, Papaoutai –

image

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s